ภาพเขียนจิตรกรรมบนผืนผ้า (พระบฏ) วัดหลวงฮอด อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่

Description

Digital Data

TITLE:
เชียงใหม่
AUTHOR:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
KEYWORDS:
DESCRIPTION:

ภาพช่องที่สามจากล่าง ประกอบด้วยภาพพุทธประวัติทั้งหมด 3 ตอนเช่นเดียวกับช่องที่สอง โดยภาพจะเริ่มเรื่องฝั่งขวามือสุดของช่องภาพนี้ ประกอบด้วยภาพวาดในบริเวณขวามือและซ้ายมือภาพบริเวณนี้ชำรุดเสียหายค่อนข้างมากและถูกซ่อมแซมมาแล้ว จากภาพในช่องขวามือเป็นรูปร่างคล้ายพระสัมมาพระพุทธเจ้าประทับยืนอยู่บนต้นไม้น่าจะพอสันนิษฐานได้ว่าน่าจะเป็นตอนยมกปาฎิหาริย์ ถัดมากลางช่องเป็นภาพพระสัมมาพระพุทธเจ้าประทับนั่งปางมารวิชัยใต้ต้นไม้ น่าจะเป็นตอนมารวิชัยปริวัตต์ ซ้ายมือสุดภาพบริเวณนี้ชำรุดเสียหายค่อนข้างมากและได้ผ่านการซ่อมแซมมาแล้วเช่นกัน จากรูปร่างของภาพในตอนนี้น่าจะพอสันนิษฐานได้ว่าเป็นภาพปางปรินิพพาน

3.1 ภาพในช่องขวามือภาพในบริเวณนี้ชำรุดเสียหายค่อนข้างมากและถูกซ่อมแซมมาแล้ว เป็นรูปร่างคล้ายพระสัมมาพระพุทธเจ้าประทับยืนอยู่บนต้นไม้น่าจะพอสันนิษฐานได้ว่าน่าจะเป็นตอนยมกปาฎิหาริย์ ถึงแม้เหตุการณ์ซึ่งทำให้พระพุทธเจ้าทรงตัดสินพระทัยทำยมกปาฏิหาริย์เกิดขึ้นที่กรุงราชคฤห์ แต่สถานที่ที่พระองค์จะทรงทำยมกปาฏิหาริย์คือ กรุงสาวัตถี เหตุการณ์ที่พระพุทธเจ้าทรงจำต้องแสดงปาฏิหาริย์เกิดขึ้นช่วงปลายพรรษาที่ 6 นับแต่ตรัสรู้ ทางด้านเดียรถีย์พอทราบข่าวก็เดินทางออกจากกรุงราชคฤห์ หวังไปทำปาฏิหาริย์แข่งพระบรมศาสดาที่กรุงสาวัตถีบ้าง เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จมาถึงสาวัตถีและประทับ ณ วัดพระเชตวันมหาวิหาร พระเจ้าปัสเสนทิโกศล ทูลถามว่า  “พระองค์จะทรงทำปาฏิหาริย์ ณ สถานที่ใด” พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ตถาคตจะทำปาฏิหาริย์ ณ ที่ใกล้ร่มไม้คัณฑามพฤกษ์ (ต้นมะม่วง)” เดียรถีย์ล่วงรู้ข่าว ก็ได้มาทำลายต้นมะม่วงบริเวณนั้น ไม่เหลือแม้กระทั่งเมล็ดพันธุ์ที่เพิ่งงอกขึ้นมา เพื่อไม่ให้พระองค์ทรงทำดังพระวาจาที่ทรงรับสั่งแก่พระเจ้าปัสเสนทิโกศล

ครั้นถึงเช้าวันเพ็ญ เดือน 8 ผู้รักษาสวนหลวงชื่อ นายคัณฑะเห็นผลมะม่วงผลใหญ่สุกอยู่บนต้นในพระราชอุทยาน ซึ่งเดียรถีย์ไม่สามารถรุกล้ำเข้ามาจึงตั้งใจจะนำไปถวายพระเจ้าปัสเสนทิโกศล แต่ระหว่างทางพบพระพุทธเจ้านายคัณฑะมีศรัทธาเลื่อมใส จึงน้อมผลมะม่วงเข้าไปถวายพระบรมศาสดา เมื่อพระองค์ทรงรับแล้วประสงค์จะประทับนั่งเสวย ณ ที่ตรงนั้น พระอานนท์จึงเอาผลมะม่วงมาคั่นทำเป็นน้ำปานะถวายให้ทรงเสวย ต่อจากนั้นพระพุทธเจ้ารับสั่งให้นายคัณฑะเอาเมล็ดมะม่วงไปปลูกบนพื้นดิน ณ ที่ตรงนั้น ก่อนทรงอธิษฐานใช้น้ำล้างพระหัตถ์รดเมล็ดมะม่วง และด้วยพุทธธานุภาพ เมล็ดมะม่วงก็เริ่มงอกในทันใด เกิดเป็นลำต้น แตกใบกิ่งก้านสาขา เป็นต้นมะม่วงสูง 12 วา 2 ศอก

พอถึงช่วงบ่าย ประชาชนทั้งหลายมาประชุมกัน ณ บริเวณรอบต้นคัณฑามพฤกษ์ เป็นอันมาก พระพุทธเจ้าเสด็จออกจากพระคันธกุฎี เพื่อทรงทำยมกปาฏิหาริย์ พระบรมศาสดาทรงเข้าจตุตถฌาณ อันเป็นที่ตั้งแห่งอภิญญา ทรงทำปาฏิหาริย์เหาะขึ้นไปในอากาศทรงนิรมิตรพระพุทธนิรมิตรเหมือนพระองค์ขึ้นองค์หนึ่ง แสดงอิริยาบถให้ปรากฏสลับกับพระองค์ อาทิ พระองค์ประทับยืน พระพุทธนิรมิตรประทับนั่ง, พระองค์ประทับนั่ง พระพุทธนิรมิตรประทับยืน, พระองค์ตรัสถาม พระพุทธนิรมิตรตรัสตอบ, พระพุทธนิรมิตรตรัสถาม พระองค์ตรัสตอบ เป็นต้น ในที่สุดก็ทรงทำปาฏิหาริย์ให้เกิดท่อน้ำท่อไฟพวยพุ่งออกจากพระกายเป็นคู่ๆรอบพระกาย เป็นสายๆไม่ระคนกัน สว่างงามจับท้องฟ้า เป็นมหาอัศจรรย์ยิ่งนัก ก่อนทางแสดงธรรมโปรดพุทธบริษัทที่สันนิบาตประชุมกันอยู่ ณ ที่นั้น เวลาต่อมา บริเวณที่เป็นต้นมะม่วงของนายคัณฑะ สถานที่ที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงยมกปาฏิหาริย์นั้น ได้มีการสร้างสถูปขึ้น แต่ปัจจุบันสถูปดังกล่าวเหลือเพียงซากอิฐดิน ดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นว่าจากภาพที่หลงเหลือที่เห็นเพียวบางส่วนของพระหัตถ์และพระศิรจักร ประทับยืนอยู่เหนือต้นไม้ที่น่าจะเป็นต้นคัณฑามพฤกษ์ (ต้นมะม่วง) จึงทำให้สันนิษฐานได้ว่าภาพนี้เป็นภาพพระพุทธประวัติตอนยมกปาฎิหาริย์อย่างแน่นอน

PUBLISHER:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
OTHER CONTRIBUTORS:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
DATE:
01/07/2562
RESOURCE TYPE:
จิตรกรรม
FORMAT:
Image/jpeg
RESOURCE IDENTIFIER:
คณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิหอภาพถ่ายล้านนา ในกำกับของกรรมการอำนวยการหอภาพถ่ายล้านนา
SOURCE:
ภาพพระบฎ
LANGUAGE:
ไทย/อังกฤษ
RELATION:
COVERAGE:
RIGHT MANAGEMENT:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์

Physical Data

COLLECTION NAME:
เชียงใหม่
IMAGE CODE:
02_26_20190805_MR26-01_12
SUBJECT AGE:
ประมาณพุทธศตวรรษที่ 20 – 21 (พ.ศ.1900 – 2100)
CATEGORY:
พระบฏ จิตรกรรมบนผืนผ้า
PROVENANCE:
ศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
COVERAGE:
ORIGINAL SIZE:
9.16 x 10.75 in.
DIGITAL SIZE:
5222 x 2500 Pixels.