ภาพเขียนจิตรกรรมบนผืนผ้า (พระบฏ) วัดพระยืน – กัณฑ์ที่ 2 หิมพานต์

Description

Digital Data

TITLE:
ลำพูน
AUTHOR:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
KEYWORDS:
, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,
DESCRIPTION:

ภาพพระบฏชุดที่ แผ่นที่ อักษรล้านนาประกอบในภาพดังต่อไปนี้

อักษรด้านขวา ตรงหน้าจั่ว เมืองเชตุตรนคร แล

อักษรในปราสาท (จากซ้ายไปขวา)

(ช่องแรกซ้ายมือ) นางทาสีค้อมใช้แลยืม(ยืม)กับไฟ

(ช่องที่ 2) นางผุสสดีตนเมีย

(ช่องที่ 3 ตรงกลาง) พระยาสรีสันไช

(ช่องที่ 4) พระยาเวสสันตรมาไว(ไหว้)พ่อ จักหนีไปอยู่ป่าไม้หิมพานวันนั้นแล  นายเหย เจ้าชาลี

(ช่องที่ 5 ขวามือ) องค์นี้ชื่อว่านางมัทรีมาไว(ไหว้)พ่อเมีย แล

อักษรด้านล่างใต้ลายเชิง ทสสพร

ภาพวาดแผ่นนี้เป็นส่วนหนึ่งของกัณฑ์ที่ 2 หิมพานต์ เป็นกัณฑ์ที่พระเวสสันดรบริจาคทานช้างปัจจัยนาค ประชาชนสีพีโกรธแค้นจึงขับไล่ให้ไปอยู่เขาวงกต 

ความเดิมพระนางผุสดีได้จุติลงมาเป็นพระราชธิดาพระเจ้ามัททราช  เมื่อเจริญชนม์ได้ 16 ชันษาจึงได้อภิเษกสมรสกับพระเจ้ากรุงสัญชัย แห่งสิพีรัฐนคร ต่อมาได้ประสูติพระโอรสนามว่า “เวสสันดร”ในวันที่ประสูตินั้นได้มีนางช้างฉัททันต์ตกลูกเป็นช้างเผือกขาวบริสุทธิ์จึงนำมาไว้ในโรงช้างต้นคู่บารมีให้มีนามว่า “ปัจจัยนาเคน” เมื่อพระเวสสันดรเจริญชนม์ 16 พรรษา พระราชบิดาก็ยกสมบัติให้ครอบครองและทรงอภิเษกกับนางมัทรี พระราชธิดาราชวงศ์มัททราช มีพระโอรส 1 องค์ชื่อ ชาลี ราชธิดา ชื่อ กัณหา พระองค์ได้สร้างโรงทาน บริจาคทานแก่ผู้เข็ญใจ ต่อพระเจ้าเมืองกาลิงคราชแห่งนครกลิงครัฐได้ส่งพราหมณ์มาขอพระราชทานช้างปัจจัยนาเคน พระองค์จึงพระราชทานช้างปัจจัยนาคให้แก่พระเจ้าเมืองกลิงคราฐเนื่องจากเมืองกลิงคราฐเกิดความแห้งแล้งและช้างปัจจัยนาเคนมีอิทธิฤทธิ์ที่สามารถทำให้ฝนฟ้าตกต้องตามฤดูกาลได้าวกรุงสิพีโกรธแค้นจึงเนรเทศพระเวสสันดรออกนอกพระนคร

ในภาพเป็นเหตุการณ์ที่พระเวสสันดรมาทูลลาพระเจ้าสัญชัย หลังจากที่ชาวเมืองสิพีขับไล่เนื่องจากไม่พอใจที่บริจาคทานช้างปัจจัยนาเคนให้กับเมืองกลิงคราฐ พระเจ้าสัญชัยพระนางผุสดี พระเวสสันดรและพระนางมัทรี นั่งประทับกลางและช่องที่สองจากซ้ายและขวาของปราสาททรงเครื่องทรงที่เป็นการผสมผสานระหว่างไทยและพม่า กล่าวคืิอทรงเครื่องด้านบนคือเสื้อและเครื่องบนพระเศียรเป็นแบบทางกษัตริย์ของไทยแต่ทรงสวมโสร่งผ้าลุนตยา-อชิค ของพม่า  ส่วนกัณหาและชาลีสวมเสื้อผ้าแบบเด็กๆในกรุงเทพคือ สวมเสื้อแขนยาวชาลีไว้ผมสั้นส่วนกัณหาเกล้าผมไว้กลางศีรษะ ส่วนเหล่านางกำนัลที่อยู่บนปราสาทและที่นั่งร้องไห้อยู่หน้าปราสาทมีการแต่งกายคือมีผ้ามาห่มแบบสไบเรียกว่าการห่มแบบ “สะหว้ายแล่ง” นุ่งผ้า “ซิ่นต๋า”เป็นผ้าซิ่นที่มีลวดลายเส้นในแนวขวางลำตัว มีการทำผมมุ่นมวยไว้กลางศีรษะ ที่ล้วนเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของหญิงชาวไทยวนในช่วงเวลานั้นของแถบนี้ ส่วนข้าราชบริพารชายที่นั่งร้องไห้ที่หน้าปราสาทมีการแต่งกายแบบชายไทยในกรุงเทพคือมีการสวมเสื้อคล้ายเสื้อสูทของแบบชาติตะวันตกไว้ด้านนอกและมีเสื้อคอกลมด้านในไว้ผมสั้น ส่วนปราสาทที่ประทับของพระเจ้าสัญชัยน่าจะเป็นสถาปัตยกรรมแบบล้านนาที่ผสมผสานระหว่างศิลปกรรมแบบพม่าและศิลปกรรมของทางกรุงเทพเข้าไว้ด้วยกัน

PUBLISHER:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
OTHER CONTRIBUTORS:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์
DATE:
08/04/2562
RESOURCE TYPE:
จิตรกรรมฝาผนัง
FORMAT:
Image/jpeg
RESOURCE IDENTIFIER:
คณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิหอภาพถ่ายล้านนา ในกำกับของกรรมการอำนวยการหอภาพถ่ายล้านนา
SOURCE:
จิตรกรรมฝาผนัง
LANGUAGE:
ไทย/อังกฤษ
RELATION:
พระบฏ คือ ผืนผ้าที่มีรูปพระพุทธเจ้าเป็นต้นและแขวนไว้เพื่อบูชา คำว่า บฏ มาจากคำในภาษาบาลีว่า ปฏ (อ่านว่า ปะ-ตะ) แปลว่า ผ้าทอ หรือ ผืนผ้า ส่วนมากเป็นผ้าแถบยาว มีวาดภาพพระพุทธเจ้า นิยมแขวนไว้ในสถานที่จัดพิธีกรรมในพุทธศาสนา ใช้แทนที่พระพุทธรูป เพื่อเป็นที่เคารพบูชา ในล้านนาเรียกกันว่า “ตุงค่าว” หรือ ตุงค่าวธรรม ใช้ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา เช่น เทศน์มหาชาติ เเละตั้งธรรมหลวง เป็นต้น
COVERAGE:
RIGHT MANAGEMENT:
หอภาพถ่ายล้านนา โดย มูลนิธิรองศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์

Physical Data

COLLECTION NAME:
ลำพูน
IMAGE CODE:
02_28_20190617_MR28-01_05
SUBJECT AGE:
ประมาณกลางพุทธศตวรรษที่ 25
CATEGORY:
ภาพจิตรกรรมบนผืนผ้า (พระบฏ)
PROVENANCE:
ศาสตราจารย์ กันต์ พูนพิพัฒน์และ แปลภาษาล้านนา โดย ดร. อภิรดี เตชะศิริวรรณ
COVERAGE:
ORIGINAL SIZE:
147 x 86 cm.
DIGITAL SIZE:
2525 x 4000 Pixels